GIÁM SÁT CHẤT LƯỢNG PHÔI NẤM VÀ SẢN PHẨM NẤM THÔNG QUA HỆ THỐNG TRUY XUẤT NGUỒN GỐC

Trong chuỗi giá trị ngành nấm, chất lượng sản phẩm phụ thuộc vào chất lượng của giống và độ an toàn của nguồn cơ chất, dinh dưỡng. Khác với trồng trọt, công nghệ sản xuất nấm đòi hỏi quy trình vô trùng và kiểm soát vi khí hậu vô cùng nghiêm ngặt. Việc ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc (QR Code) không chỉ là tấm "hộ chiếu" minh bạch cho nấm thương phẩm mà còn là công cụ cốt lõi giúp các cơ sở sản xuất phôi quản trị rủi ro, chuẩn hóa kỹ thuật và nâng cao giá trị sản phẩm trên nền tảng chuyển đổi số nông nghiệp 4.0.

1. Khâu sản xuất phôi nấm: Nắm chắc đầu vào để kiểm soát đầu ra

Sản xuất bịch phôi là giai đoạn nhạy cảm nhất đối với tạp nhiễm sinh học, đòi hỏi cơ sở sản xuất phải số hóa và truy nguyên chặt chẽ toàn bộ các yếu tố đầu vào: từ minh bạch nguồn gốc meo giống (cơ sở cung ứng, chủng loài, cấp giống, đời giống và sức sống tơ nấm); nguồn gốc cơ chất và phụ gia (đơn vị cung cấp mùn cưa, rơm rạ, bã mía, cùi bắp, cám bổ sung nhằm kiểm soát dư lượng kim loại nặng và hạn dùng nguyên liệu); cho đến nhật ký hấp khử trùng (nhiệt độ, áp suất, thời gian) cùng thời điểm cấy giống và kỹ thuật viên phụ trách. Việc kiểm soát đồng bộ này giúp nhà sản xuất nhanh chóng truy ngược nguyên nhân khi xảy ra sự cố nhiễm mốc hay thoái hóa sợi nấm, từ đó kịp thời khoanh vùng xử lý, giảm thiểu tối đa hao hụt và bảo đảm tỷ lệ phôi khỏe xuất xưởng.

2. Khâu nuôi trồng và thương mại: Tích hợp mã QR trên sản phẩm nấm

Đối với các trang trại và hộ nuôi trồng, việc gắn mã QR trực tiếp trên bao bì nấm là giải pháp hữu hiệu để kết nối trực tiếp niềm tin với khách hàng, cho phép người tiêu dùng quét mã tra cứu toàn bộ lịch sử chăm sóc từ ngày mở nắp, phương pháp tưới ẩm, điều kiện môi trường nhà nuôi đến cam kết tuyệt đối không dùng hóa chất hay thuốc bảo vệ thực vật độc hại; đồng thời hiển thị chuẩn xác thời điểm thu hái, quy cách sơ chế, hạn sử dụng và hướng dẫn bảo quản lạnh, giúp bảo chứng an toàn vệ sinh thực phẩm và nâng tầm giá trị nông sản khi ra thị trường.

3. Chuẩn hóa hệ thống số: Xây dựng trường dữ liệu đặc thù cho ngành nấm

Hiện nay, phần lớn các phần mềm truy xuất nguồn gốc trên thị trường được thiết kế chung cho cây trồng đồng ruộng (tập trung vào diện tích đất canh tác, bón phân vô cơ, phun thuốc trừ sâu, ngày gieo sạ), vốn hoàn toàn không tương thích với đặc thù sinh học của nấm. Để hệ thống quản lý phát huy giá trị thực tế, phần mềm truy xuất cho ngành nấm cần được chuẩn hóa thành một chuỗi trường thông tin đồng bộ và xuyên suốt: từ chủng loại nấm, mã lô meo giống nhằm kiểm soát nguồn gen và độ thuần; các thông số kỹ thuật mẻ hấp tiệt trùng và ngày cấy giống để bảo đảm điều kiện vô trùng; thời gian ủ sợi và tỷ lệ ăn tơ giúp theo dõi chặt chẽ tiến độ sinh trưởng của hệ sợi; cho đến nhật ký mở nắp, sản lượng thu hoạch theo từng lứa và quy cách đóng gói phục vụ công tác truy nguyên lô hàng thương phẩm khi xuất ra thị trường.

4. Thử nghiệm 2 mã QR trên nền tảng đám mây (Google Drive)

Do hiện nay trên thị trường chưa có ứng dụng hay nền tảng web chuyên biệt tối ưu cho chu trình sinh học của cây nấm (hầu hết các phần mềm nông nghiệp đều thiết kế cho cây trồng đồng ruộng), nhóm nghiên cứu đã chủ động xây dựng và thử nghiệm mô hình truy xuất linh hoạt thông qua hệ thống lưu trữ đám mây (Google Drive) được số hóa dưới dạng 2 mã QR chuyên biệt:

• Mã QR 1 – Truy xuất thông tin sản phẩm nấm sò xám (Demo trải nghiệm): Được mã hóa liên kết trực tiếp đến tệp dữ liệu hồ sơ sản phẩm trên Google Drive, phục vụ người tiêu dùng, siêu thị và đối tác phân phối dễ dàng quét xem thông tin nguồn gốc xuất xứ.
• Mã QR 2 – Quản lý quy trình sản xuất mô hình nấm sò xám (Nhật ký số hóa thử nghiệm): Liên kết tới bảng dữ liệu nhật ký kỹ thuật trên Google Drive, dành cho bộ phận kỹ thuật và chủ cơ sở theo dõi, cập nhật toàn bộ vòng đời sản xuất: từ nguồn gốc meo giống, ngày cấy, tiến độ ủ tơ đến thông số vi khí hậu nhà nuôi và năng suất thu hái từng đợt theo thời gian thực.

Xây dựng chuỗi truy xuất nguồn gốc đồng bộ từ khâu sản xuất phôi giống đến tận bàn ăn người tiêu dùng chính là chìa khóa giúp ngành nấm chuẩn hóa quy trình kỹ thuật, hạn chế rủi ro tạp nhiễm và nâng tầm thương hiệu nông sản Việt trên thị trường.

Th.S Nguyễn Thị Mỵ