XĂNG E10 CÓ THỂ LÀ CƠ HỘI MỚI CHO NGÀNH SẮN VIỆT NAM

Khi xăng E10 chính thức được triển khai trên diện rộng, phần lớn các cuộc tranh luận đều xoay quanh câu chuyện động cơ có tương thích hay không, xe có hao xăng hơn hay không. Tuy nhiên, phía sau loại nhiên liệu sinh học này còn là một sự thay đổi, mở ra cơ hội mới cho nông nghiệp và sinh kế của hàng triệu nông dân.

Khi cây sắn không chỉ là cây lương thực

Theo Bộ Công Thương, khi E10 được sử dụng trên toàn quốc, nhu cầu ethanol dùng để phối trộn có thể lên tới 92.000-100.000 m³ mỗi tháng. Trong khi đó, nguyên liệu sản xuất ethanol tại Việt Nam hiện chủ yếu là sắn - loại cây trồng đang mang về hơn 1 tỷ USD xuất khẩu mỗi năm nhưng lại phụ thuộc rất lớn vào thị trường Trung Quốc.

Mỗi năm Việt Nam sản xuất khoảng 10,5 triệu tấn sắn. Để tạo ra 1 m³ ethanol cần khoảng 2,5 tấn sắn lát. Với nhu cầu E10 trên toàn quốc, lượng sắn cần thiết có thể lên tới hơn 2,7 triệu tấn mỗi năm, tương đương khoảng 1/4 tổng sản lượng sắn cả nước. Điều này đồng nghĩa hàng triệu tấn nông sản sẽ có thêm đầu ra ổn định ngay trong nước thay vì phụ thuộc vào xuất khẩu thô.

Đây được xem là cơ hội đáng chú ý với ngành sắn Việt Nam. Năm 2025, lượng sắn xuất khẩu tăng hơn 52% nhưng giá trị chỉ tăng chưa tới 10%, cho thấy bài toán lớn nhất vẫn là giá bán thấp và phụ thuộc một thị trường duy nhất. Nếu ngành ethanol phát triển, cây sắn không chỉ là nông sản xuất khẩu mà còn trở thành nguyên liệu đầu vào của ngành năng lượng.

Vai trò chiến lược của cây sắn trong an ninh năng lượng

Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy chuyển đổi năng lượng xanh, cây sắn đang đứng trước cơ hội trở thành một trong những nguyên liệu chiến lược cho ngành nhiên liệu sinh học. Điều này giúp giảm áp lực phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô, đồng thời góp phần đảm bảo nguồn cung nguyên liệu trong nước cho ngành năng lượng.

Không giống như thị trường xuất khẩu thường xuyên biến động về giá cả và chính sách thương mại, nhu cầu ethanol trong nước có tính ổn định cao hơn. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng các vùng nguyên liệu sắn quy mô lớn, gắn kết chặt chẽ giữa người nông dân, doanh nghiệp chế biến và các nhà máy sản xuất ethanol.

Cơ hội nâng cao giá trị gia tăng cho cây sắn

Hiện nay phần lớn sắn của Việt Nam vẫn được tiêu thụ chủ yếu dưới dạng tinh bột sơ chế và một phần sử dụng làm sắn lát khô. Giá trị gia tăng chưa cao khiến thu nhập của người trồng sắn còn hạn chế. Việc phát triển ngành ethanol sẽ mở ra hướng chế biến sâu, giúp gia tăng giá trị trên mỗi đơn vị diện tích canh tác.

Thay vì chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô, cây sắn có thể tham gia vào chuỗi giá trị năng lượng sinh học với nhiều sản phẩm khác nhau như ethanol nhiên liệu, khí sinh học, phân bón hữu cơ và thức ăn chăn nuôi từ phụ phẩm sau chế biến. Đây là hướng đi phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế tuần hoàn và nông nghiệp xanh.

Định hướng phát triển vùng nguyên liệu sắn phục vụ sản xuất ethanol

Để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của ngành nhiên liệu sinh học, cần quy hoạch và phát triển các vùng nguyên liệu sắn trọng điểm tập trung tại Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Bắc Trung Bộ và Trung du miền núi phía Bắc.

Việc xây dựng vùng nguyên liệu cần gắn với:

• Liên kết sản xuất theo chuỗi giữa nông dân và doanh nghiệp.
• Áp dụng cơ giới hóa trong trồng, chăm sóc và thu hoạch.
• Xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc nguyên liệu.
• Tăng cường sử dụng giống kháng bệnh, chất lượng cao và quy trình canh tác bền vững.

Mục tiêu không chỉ là tăng sản lượng mà còn nâng cao chất lượng nguyên liệu phục vụ công nghiệp chế biến.

Định hướng nghiên cứu và chọn tạo giống sắn mới

Nhu cầu ethanol đặt ra yêu cầu mới đối với công tác nghiên cứu khoa học về cây sắn. Trong thời gian tới, cần có các chương trình nghiên cứu tập trung vào:

• Chọn tạo các giống sắn có năng suất trên 40-50 tấn/ha, hàm lượng tinh bột 29-30%, phù hợp cho sản xuất ethanol.
• Nghiên cứu giống chịu hạn, chịu úng nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu.
• Chọn tạo giống kháng bệnh như khảm lá, chổi rồng, thối củ…

Đây sẽ là yếu tố quyết định giúp giảm chi phí sản xuất ethanol và nâng cao hiệu quả kinh tế cho cả người trồng sắn lẫn doanh nghiệp chế biến.

Các nhà nghiên cứu Trung tâm Nghiên cứu Thực nghiệm Nông nghiệp Hưng Lộc trong công tác chọn tạo giống sắn mới.

Từ cây lương thực đến cây nguyên liệu năng lượng

Sự phát triển của E10 có thể tạo ra bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển ngành sắn. Từ chỗ chủ yếu phục vụ xuất khẩu nguyên liệu hoặc chế biến thực phẩm, cây sắn đang có cơ hội trở thành nguyên liệu chiến lược cho ngành năng lượng tái tạo. Đây là xu hướng đã được nhiều quốc gia như Thái Lan, Brazil và Trung Quốc triển khai thành công.

Nếu có chính sách phù hợp về vùng nguyên liệu, nghiên cứu giống, đầu tư chế biến sâu và liên kết chuỗi giá trị, ngành sắn Việt Nam hoàn toàn có thể chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào sản lượng sang mô hình tăng trưởng dựa vào giá trị gia tăng. Khi đó, cây sắn không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia mà còn tạo sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập cho hàng triệu hộ nông dân, đồng thời thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp xanh, tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu.

                                                                                                                        Nguyễn Bá Tùng