Dự án Hợp tác Quốc tế

Trong những năm gần đây, cây sắn đã trở thành một trong những cây trồng quan trọng của khu vực Đông Nam Á, đóng góp đáng kể vào sinh kế của người dân và sự phát triển của ngành công nghiệp chế biến. Hiện nay, hơn 2 triệu hộ nông dân trong khu vực tham gia sản xuất sắn nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng đối với thức ăn chăn nuôi, tinh bột, ethanol và nhiên liệu sinh học.

Tuy nhiên, sự bùng phát và lây lan nhanh của các bệnh hại nguy hiểm, đặc biệt là bệnh Khảm lá sắn (Cassava Mosaic Disease - CMD) và bệnh Chổi rồng sắn (Cassava Witches' Broom Disease - CWBD), đã trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với năng suất, thu nhập của người trồng sắn cũng như sự phát triển bền vững của toàn ngành hàng.

Nhằm ứng phó với những thách thức trên, dự án "Establishing Sustainable Solutions to Cassava Diseases in Mainland Southeast Asia" (Thiết lập các giải pháp bền vững phòng chống bệnh hại sắn tại Đông Nam Á lục địa) đã được triển khai với sự phối hợp của nhiều tổ chức nghiên cứu, cơ quan quản lý và trường đại học trong khu vực, dưới sự hỗ trợ và điều phối của Trung tâm Nông nghiệp Nhiệt đới Quốc tế (CIAT).

Các đối tác tham gia dự án gồm Viện Di truyền Nông nghiệp, Cục Trồng trọt, Viện Bảo vệ Thực vật, Trung tâm Bảo vệ Thực vật, Viện Nghiên cứu Nông Lâm nghiệp Quốc gia Lào (NAFRI), Đại học Kasetsart (Thái Lan), Viện Phát triển Sắn Thái Lan (TTDI), Học viện Khoa học Nông nghiệp Nhiệt đới Trung Quốc (CATAS), Đại học Queensland (Úc) và Trung tâm Nghiên cứu Thực nghiệm Nông nghiệp Hưng Lộc.

Các chuyên gia, nhà khoa học từ nhiều Quốc gia trên Thế giới

Mục tiêu của dự án

Dự án hướng tới nâng cao khả năng chống chịu dịch bệnh cho ngành hàng sắn tại khu vực Đông Nam Á thông qua các giải pháp tổng hợp bao gồm:

• Chọn tạo và phát triển giống sắn kháng bệnh.
• Xây dựng hệ thống giám sát, phát hiện và chẩn đoán bệnh hại.
• Hoàn thiện hệ thống sản xuất và cung ứng hom giống sạch bệnh.
• Phát triển các biện pháp canh tác nhằm giảm thiểu thiệt hại do bệnh hại.
• Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và người sản xuất trong công tác quản lý dịch bệnh.

Vai trò của Trung tâm Nghiên cứu Thực nghiệm Nông nghiệp Hưng Lộc

Là đơn vị nghiên cứu sắn chủ lực của Việt Nam, Trung tâm Nghiên cứu Thực nghiệm Nông nghiệp Hưng Lộc đóng vai trò quan trọng trong hợp phần chọn tạo giống và phát triển nguồn vật liệu sắn kháng bệnh khảm lá.

Trong quá trình thực hiện dự án, Trung tâm Hưng Lộc đã phối hợp chặt chẽ với CIAT, Viện Di truyền Nông nghiệp (AGI) và các đối tác quốc tế để:

• Tiếp nhận, đánh giá và khai thác nguồn vật liệu sắn kháng bệnh khảm lá được nhập nội từ Viện Nông nghiệp Nhiệt đới Quốc tế (IITA) và Dự án NextGen Cassava.
• Ứng dụng công nghệ kích thích ra hoa và lai hữu tính trên cây sắn nhằm tạo nguồn vật liệu lai mới phục vụ công tác chọn giống.
• Xây dựng các vườn lai và thực hiện các tổ hợp lai giữa nguồn vật liệu kháng bệnh khảm lá với các giống sắn ưu tú đang được sản xuất phổ biến tại Việt Nam.
• Tạo lập và đánh giá hơn 10.000 hạt lai tại khu lai tạo của Trung tâm Hưng Lộc.
• Chọn lọc và đánh giá các dòng lai qua các giai đoạn F1, khảo nghiệm hàng đơn (Single Row Trial), khảo nghiệm năng suất sơ bộ (PYT), khảo nghiệm năng suất nâng cao (AYT) và khảo nghiệm sản xuất.
• Tham gia đánh giá khả năng kháng bệnh khảm lá, năng suất, hàm lượng tinh bột và khả năng thích nghi của các dòng triển vọng tại nhiều vùng sinh thái.
• Hỗ trợ nhân nhanh và phát triển nguồn hom giống sạch bệnh phục vụ sản xuất.

Những hoạt động này đã góp phần quan trọng vào việc hình thành nguồn vật liệu chọn giống mới, tạo tiền đề cho việc phát triển các giống sắn kháng bệnh khảm lá phù hợp với điều kiện sản xuất của Việt Nam.

Các Nghiên cứu viên của Trung tâm Nghiên cứu Thực nghiệm Nông nghiệp Hưng Lộc tham gia Dự án

Kết quả nổi bật của dự án

Đến giai đoạn 2021–2022, dự án đã đạt được nhiều kết quả quan trọng:

• Xác nhận khả năng kháng bệnh khảm lá và tiềm năng năng suất của nhiều giống sắn nhập nội từ IITA thông qua hệ thống khảo nghiệm khu vực.
• Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã cho phép nhân giống và đưa vào sản xuất 06 giống sắn kháng bệnh khảm lá tại khu vực Đông Nam Bộ.
• Hơn 150 ha tại tỉnh Tây Ninh đã được trồng các giống kháng bệnh mới.
• Hoàn thiện quy trình giám sát bệnh hại và xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý dịch bệnh trên nền tảng số.
• Phát triển các quy trình chẩn đoán virus và bộ kit phát hiện bệnh khảm lá phục vụ công tác kiểm tra ngoài đồng ruộng.
• Xây dựng 47 nhà nhân giống nhanh tại Việt Nam, Lào và Campuchia nhằm cung cấp hom giống sạch bệnh.
• Xác định được các giống ít nhiễm bệnh để phục vụ nhân nhanh và sản xuất quy mô lớn.
• Góp phần hình thành mạng lưới sản xuất và kinh doanh hom giống kháng bệnh, thúc đẩy sự phát triển của hệ thống giống sắn trong khu vực.

Ý nghĩa và tác động

Thông qua sự hợp tác giữa các tổ chức nghiên cứu trong khu vực và quốc tế, dự án đã tạo nền tảng quan trọng cho việc kiểm soát bệnh khảm lá và bệnh chổi rồng trên cây sắn, đồng thời thúc đẩy quá trình phát triển các giống sắn mới có khả năng chống chịu bệnh tốt hơn.

Đối với Trung tâm Nghiên cứu Thực nghiệm Nông nghiệp Hưng Lộc, dự án là dấu mốc quan trọng khẳng định năng lực nghiên cứu, chọn tạo giống sắn và hợp tác quốc tế. Những kết quả đạt được đã góp phần nâng cao vị thế của Trung tâm trong mạng lưới nghiên cứu sắn khu vực, đồng thời tạo nguồn vật liệu quý phục vụ công tác chọn tạo giống sắn năng suất cao, chất lượng tốt và kháng bệnh cho Việt Nam trong những năm tiếp theo.

Nguyễn Bá Tùng

Tham khảo tại nguồn: https://www.aciar.gov.au/project/agb-2018-172